Anasayfa » Hayatın İçinden » Bunları Biliyor Musunuz? » Futbol Formasındaki Kimyasallar

Futbol Formasındaki Kimyasallar

Futbol, ülkemizde ve dünya genelinde büyük kitleler tarafından takip edilen ve hayatımızın büyük bir bölümüne etki eden bir etkinliktir. Hatta öyle anlar gelir ki, birçoğumuz için gün içindeki en önemli hadise oluverir. Mesela derbileri ele alalım. Günler, hatta haftalar öncesinden başlar yorumlar, iddialaşmalar, skor tahminleri… Atılan her gol, milyonların sevinmesine ve üzülmesine sebep olur. Formalar, futbolda çok önemli yer kaplar ve takımların ruhunu, karakterini yansıtır. Bende bu yazımda formalara farklı bir açıdan yaklaşarak, formalarda kullanılan farklı kimyasalları ve bu kimyasalların kazandırdığı özelliklerden bahsetmek istiyorum.

Geçmişte, polimerler kıyafetlerde yaygın olarak kullanılmadan önce, formalar pamuk ya da yün kumaştan yapılırdı. Ancak bu kumaşların bazı dezavantajları vardı. Çok sıcak tutup futbolcunun daha fazla terlemesine sebep olması ve teri sünger gibi çekmesi sonucu futbolcuları rahatsız etmesi, bunlardan başlıcaları. Pamuklu forma modasından ilk olarak vazgeçen ve yapay malzemeden yapılan formayı giyen ilk ekip, İngiliz takımlarından Bolton Wanderers oldu.

Poliester formaların, tam olarak ne zaman yaygın olarak kullanılmaya başlandığını söylemek zor olsa da, 1990’lar da takımların büyük çoğunluğu, poliester formaları standart olarak kabul etti. Poliester, bir tür polimer çeşididir. Polimerler ise monomer olarak adlandırılan, daha küçük moleküllerin birleşmesiyle oluşan, zincir benzeri uzun moleküllerdir. Polietilen gibi basit polimerler için tüm monomerler aynıdır. Ancak, poliesterler için iki farklı alkol ve karboksilli asit gereklidir. Polimerizasyon tepkimesi, çeşitli yollarla gerçekleşebilir. En yaygın olarak, diol (iki alkol fonksiyonel gruplu molekül) ve dikarboksilik asit ( iki karboksilik asit fonksiyonel gruplu molekül) kullanılır. Bu yöntemde, yoğunlaşma tepkimesi gerçekleşir ve yan ürün olarak su oluşur.

PET olarak kısaltılan Polietilen tereftalat, en yaygın olarak kullanılan poliester türüdür. PET; plastik şişelerde, ince plastik filmlerde, yemek tepsilerinde ve tabi ki giyim sektöründe kullanılır. Poliester kıyafetler, geleneksel pamuk liflilere göre daha az su emer. Pamuk, kendi ağırlığının %7’sini emerken, poliester kendi ağırlığının yalnızca %0.4’ünü emer. Bu özellik, formanın maç sırasında sırılsıklam olmasını önler. Ter, formanın liflerinden kayar ve buharlaşır. Ayrıca bu malzemeler dayanıklıdır ve kolayca kırışmaz.

futbol-formasindaki-kimyasallar-01

Bazı futbol formaları %100 poliester iken, zaman zaman özelliklerini değiştirmek için farklı lif türleri de kullanılır. Sık olarak kullanılan bir diğer polimer, likra veya spandeks olarak bilinen Elastan’dır. Elastan üretiminde, glikol ve diizosiyanat bileşiklerinin 1:2 oranında tepkimeye girmesi sonucu, bir prepolimer oluşturulur. Daha sonra, bu prepolimer diamin ile tepkimeye girerek, sıvı elastan polimer elde edilir.  Bu sıvı, silindirik bir hücrede eğilir ve azot gazı ile ısıtılarak, katı polimer ip teli haline gelir.

Elastan, poliesterle karşılaştırıldığında daha az hava değişimi sağlar. Ancak elastanında başka yararlı özellikleri vardır. Mesela elastan, kendi uzunluğunun %600’üne kadar yırtılma olmadan esneyebilir. Ayrıca orijinal haline kolayca döner.

Futbol formalarının üretiminde yaygın olarak kullanılan son polimer türü ise poliüretandır. Poliüretanlar, izosiyanat ve poliyol bileşiklerinden elde edilir. Bu moleküllerin orta kısmı değiştirilerek, farklı özelliklerde poliüretan üretimi sağlanır. Futbol formalarında bu kumaşlar, genellikle isimlerin, forma numaralarının ve sponsor isimlerinin bulunduğu kısımlarda kullanılır. Bu kumaşlar, ısı macunu kullanılarak forma üzerine yapıştırılır. Ayrıca diğer kumaşlardan farklı olarak, su geçirmezler.

 

futbol-formasindaki-kimyasallar-02

Kaynaklar

Send this to friend