Atık Lastikler

İnsanoğlu, konforlu bir yaşama sahip olmak ve birçok zorluğun üstesinden gelmek amacıyla teknolojiyi hayatlarının bir parçası haline getirmiştir. Bunu günlük yaşamda en kolay gözlemleyebildiğimiz alanlardan birisi ulaşım olarak karşımıza çıkmaktadır. İhtiyaçlarımızı karşılamak ve konforlu bir yaşam sürdürme isteğimiz, daha çok motorlu taşıtın (motosiklet, otomobil ve uçak gibi) kullanılmasına sebep olmaktadır. Ulaşım araçlarının sayısına orantılı olarak kullanılan lastiklerinde sayısında artış olmaktadır. Malesef her bir lastik de çevre için tehlike unsuru olmaktadır ve doğaya atılması önlenmelidir.

Lastiğin Yapısı:

Atık lastiklerin geri kazanımına giriş yapmadan önce yapılarına yakından bakmak gerekirse; içinde şişirilmek üzere bir tüp ve dışında da kauçuk bir kaplama bulunduran bir ekipmandır. Lastikler genel olarak vulkanize kauçuk ve birçok katkı malzemesinin üretim prosesinde kullanılmasıyla meydana gelmektedir. En sık kullanılan yapı malzemeleri stiren bütadien kauçuk (SBR) veya SBR ile doğal kauçuğun karışımıdır.1

Lastiği oluşturan ana kısımlar

Lastiği oluşturan ana kısımlar

Şekilde görüldüğü üzere lastiğin zemine temas ederek yola tutunmayı sağlayan kısmına “sırt” adı verilmektedir. Lastiğin sırt kısmı, yol ve hava şartlarına göre dizayn edilmiş kanallardan oluşur. Yanak kısmı ise lastiğin zemine temas etmediği kısımdır. Lastiğe esneklik kazandıracak bir yapıdadır. Ayrıca üzerinde lastiğin markası ve özelliklerini ifade eden yazılar bulunmaktadır. Son olarak topuk kısmı ise lastiğin jant üzerine iyice yerleşmesini sağlamaktadır.2 Bu şekilde sorunsuz bir lastik performansı elde edilir. Kullanıma bağlı olarak değişmekle birlikte ortalama lastik ömrü 5-10 yıl arasındadır. Kullanılamaz hale gelen lastikler artık değerlendirilmesi gereken malzemelere dönüşürler.

Atık Lastiklerin Değerlendirilmesi:

Lastiklerin zemin ile temas eden yüzeylerinde bulunan kanalların zamanla aşınması lastiğin ömrünü belirleyen önemli bir sorundur. Aşınmış lastiklerin kullanılması aracın yola tutunmasını engelleyerek kazalara neden olmaktadır bu nedenle lastiğin ömrünü doldurmasından sonra değiştirilmesi ve geri dönüşüm ile farklı alanlarda değerlendirilerek hem çevre hem de ekonomi açısından fayda sağlanması gerekir.3

Enerji Eldesi İçin Yakma:

 Çoğumuz otomobil lastiğinin yanışına tanıklık etmişizdir. Yanma esnasında yoğun siyah dumanlar kısa sürede gökyüzünü kaplamaktadır. Bu siyah dumanın içerisinde karbon siyahı, organik maddeler ve bazı metaller bulunmaktadır. Bu kirleticilerin çevresel etkilerinin önüne geçilmesi açısından yerleşim bölgelerinin uzağında ve gerekli lisansların alınması ile yakma işlemi gerçekleşebilmektedir. Kalorifik değerlerinin yüksek olmasından dolayı fabrikalar tarafından yakıt kaynağı olarak tercih edilirler. Böylece atık lastiklerin enerji olarak geri kazanımı mümkün olmaktadır.3

Bariyer Olarak Kullanımı:

 Bir diğer atık lastik kullanım alanı olarak sıklıkla go-kart pistinin kenarlarında gördüğümüz bariyerleri ve gemilerin iskeleye güvenli yanaşmasını sağlayan bariyerleri örnek olarak gösterebiliriz. Esnek yapıları sayesinde kuvveti absorbe edebildikleri için daha birçok yerde güvenlik duvarı olarak kullanılırlar.3

Bariyer olarak kullanılan lastikler

Bariyer olarak kullanılan lastikler

Parçalanma Tekrar Kullanım:

 Endüstriyel üretim tesislerinde hurdaların parçalanarak tekrar ham madde olarak kullanılması oldukça sık görülen ve ekonomik avantaj sağlayan bir işlemdir. Aynı durum atık haline gelen lastikler için de geçerlidir. Bir takım özelliklerini kaybetmemeleri nedeniyle sırasıyla öğütme ve manyetik ayırma(lastiğin içindeki telleri ayırma) işlemlerinden geçirilerek paketlenirler. Böylece farklı ürünlerin üretiminde tekrar kullanılabilirler. Oyun sahalarında döşeme malzemesi ve yük taşıma araçlarında tekerlek malzemesi olarak sıklıkla kullanılmaktadırlar.3

Zemin Malzemesi:

Çocuk parklarında yürürken veya koşu pistlerinde koşarken zeminin ne kadar yumuşak olduğu hepimizin dikkatini muhakkak çekmiştir. Ömrünü tamamlayıp parçalara ayrılmış olan atık lastik parçacıkları çeşitli polimerler ile karıştırılarak zemin kaplama malzemeleri üretilmektedir. Yapısı gereği esnek olması meydana gelen kazalarda yaralanma ve sakatlanma risklerini minimize etmektedir. Bu zemin kaplama malzemeleri dayanıklı ve düşük maliyetli olduğu için tercih edilmektedir.3

Zemin malzemesi olarak kullanımı

Zemin malzemesi olarak kullanımı

Piroliz İle Geri Kazanım:

 En gözde ve avantajlı atık lastik dönüşüm yöntemlerinden birisi de piroliz yöntemidir. Kimyacıların iyi bildiği gibi piroliz yönteminde ısıl işlem uygulanarak maddenin hidrokarbon bağlarının kırılması sağlanır, böylece ortaya yeni bileşikler çıkmaktadır. Isıl işlem sonucunda üç adet ürün elde edilir. Bu ürünler; daha fazla parçalanamayan katı, açığa çıkan gazların yoğunlaşması ile elde edilen sıvı ve yoğunlaşamayan gazlar olarak sıralanabilir. Çevre dostu olan pirolizin sonucunda geriye hiçbir atık madde kalmaz iken oluşan yeni ürünlerinin her birisi ekonomik olarak bir değere sahiptir.3


Kaynaklar

[1] Amari, T., Themelis, N.J., Wernick, I.K., Resource Recovery from Used Rubber Tires, Resources Policy, 179-188, 1999.
[2] https://www.opar.com/producttechnicalinf/Pages/lastik.aspx
[3] Atık Lastikler, Aile ve Tüketici Hizmetleri, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, 2011. http://www.megep.meb.gov.tr/

Görsel Kaynaklar
http://www.spriggsphotography.com/?col=44
https://www.opar.com/producttechnicalinf/Pages/lastik.aspx
http://www.crankandpiston.com/on-the-track/12-hours-of-flat-out-karting-dubai-kartdrome-endurance-championship/
http://www.designbuild-network.com/contractors/interior/nora-flooring/nora-flooring3.html

Send this to friend